Pokreti otpora na teritoriji Kraljevine Jugoslavije
Jedna od osobenosti stanja na prostoru Jugoslavije posle sloma, aprila 1941. godine, bila je pojava dva pokreta protiv okupatora, kojih je bilo pet (Nemci, Italijani, Bugari i veliko-Albanci pod zaštitom Italije). Zajedničko obema pokretima otpora bila je samo težnja da se okupator otera iz zemlje. U svemu drugome su se razlikovali i razilazil; Nacionalni pokret otpora, na čelu sa tadašnjim pukovnikom Dragoljubom Dražom Mihajlovićem, koji se smatrao za saveznika Anglo-Amerikanaca, a tek zatim i Sovjeta, imao je za cilj na prvome mestu nacionalno oslobođenje zemlje i, bar u glavnim linijama, vaspostavljanje državno-pravnog i društveno-političkog stanja kakvo je bilo u zemlji pre državnoga sloma. Socijalni momenat, sa izvesnim isticanjem revolucionarnosti, došao je kod njega kasnije kao pokušaj otupljivanja revolucionarnih teza i parola drugog, izrazito komunističkog, pokreta otpora, koji je, videćemo, odmah u početku, stao da ističe svoje klasno-revolucionarne smerove. Dok su nacionalni pokret otpora bili poveli vojnici, drugi je vodila ideološko-politički izgrađena KPJ, koja se za ovu akciju pripremala godinama i, uz punu podršku svetskoga komunizma, koristila revolucionarno iskustvo svojih ideoloških jednomišljenika.
Za podržavanje i razvijanje pokreta otpora u Jugoslaviji bili su, nacionalno-politički, zainteresovani Srbi i Slovenci (u većini) i samo jedan, svakako mali, deo Hrvata, koji su bili dobili svoju nezavisnu, nacionalnu, državu za kojom su tako dugo težili. U odnosu na Srbe, pored već pomenutih pet okupatora, pojavio se sada i šesti, nova NDH, sa celim svojim i upravnim i vojničkim aparatom. Za razliku od nacionalnog pokreta otpora u redovima komunističkog pokreta nalazili su se pripadnici svih naroda Jugoslavije što je, nacionalno gledano, ovome pokretu davalo opštejugoslovenski karter iako je za njega ideja nacionalnog oslobođenja bila samo sredstvo za populisanje svoje akcije i ostvarivanje svojih revolucionarnih ideja i ciljeva, uspostavljanje komunističke vlasti i poretka. Pošto su Srbi, naročito u početku, od svih okupatora smatrani za glavnog neprijatelja bilo je, i fizičko i vojno-političo rukovodstvo (izuzimajući samo Tita, Vladimira Bakarića i Edvarda Kardelja) obadva pokreta otpora skoro isključivo srpsko. U nacionalnom pokretu otpora samo srpsko, tako da se ovaj pokret mogao nazivati srpskim pokretom otpora. I kod komunista, pored Josipa Broza-Tita, bilo je vojničko rukovodstvo, u prvoj fazi borbe, isključivo srpsko, koje će, vremenom, biti politički sve više potiskivano.
Opširnije »
Unique visitors to post: 6Stvaranje Nezavisne Države Hrvatske
Nije nikakva tajna da većina Hrvata, i na desnoj i na levoj strani, nije u sporazumu Cvetković-Maček gledala potpuno rešenje hrvatskog pitanja. Ne može se isto tako poricati da je većina Hrvata želela svoju samostalnu Hrvatsku što se, razume se, nije moglo ostvariti dokle god je postojala Jugoslavija. Zna se takođe da je antijugoslovensku misao predvodio dr Ante Pavelić, nekada advokat u Zagrebu i narodni poslanik u Parlamentu kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, koji je 1929. godine napustio Jugoslaviju i ostao u emigraciji sve do dolaska na vlast 1941. godine.
Pavelić je osnovao „Ustašku hrvatsku revolucionarnu organizaciju“ (UHRO), koja će, kasnije ostati poznata pod nazivom „Ustaše“. Antisrpski i antijugoslovenski afekt postali su rukovodeći motiv ovog hrvatskog šovinizma.
Izuzimajući onaj deo hrvatske inteligencije koji je bio jugoslovenski orijentisan, kod znatnog dela Hrvata ostala je jaka čežnja za Hazburškom monarhijom, koja je njima bila bliska i za koju su se borili u prvom svetskom ratu. Sam Ante Pavelić pisao je kako je Hrvatska, ujedinjenjem sa Srbima i Slovencima 1918. godine „po prvi put u svojoj povijesti izgubila atribute svoje stoljećima neprekinute i uz teške napore i krvave žrtve sačuvane državnost“. I još: „…U širokim slojevima hrvatskog naroda nikada nije postojala neka obća slovenska sviest. Ovi slojevi nikada se ne osećaju kao pripadnici Slovenstva, te su otklonili, po svome osjećaju, kao nešto tuđe i opasno, slovensku i jugoslovensku promidžbu, koju su u zadnjem stoljeću vršili Prag, Moskva i Beograd …“ Pavelić je pisao kako Hravti nisu slovenskog nego gotskog porekla. Jedan od zagovarača ove teorije bio je i don Kerubin Šegvić, ličnost veoma uticajna u Rimokatoličkoj crkvi i u NDH. Nije onda ništa neobično što su Pavelićeve pristalice bile antislovenski orijentisane.
Opširnije »
Unique visitors to post: 11Bojni brod “Bizmark”
Veliki uspesi, koje su za kratko vreme postigli nemački ratni brodovi protiv britanskog transporta na Atlantiku, naterali su nemačku komandu da ponovi i pojača ovakve napade. Nadali su se da će, nastavljanjem i pojačanjem takvih napada, zadati još teže udarce britanskim trgovačkim brodovima i tako pogoditi protivnika u najosjetljivije mesto. Za nastavak rata ništa nije bilo za Britaniju važnije od redovnog i izdašnog snabdevanja iz prekomorskih krajeva.
U to vreme nemačka brodogradilišta su završila bojni brod Bizmark (Bismarck), remek delo ondašnje brodogradnje. On je već nedeljama vršio probne vožnje i uvežbavanje posade u Baltičkom moru, pa je ubrzo bio spreman za akciju.
Već 19. aprila 1941. britanski flota je dobila obaveštenje da je Bizmark, u pratnji lakih snaga, primećen na plovidbi prema severu. Odmah su znatni delovi britanske flote poslati u progon, ali nisu ništa pronašli. Zapravo, ovaj izveštaj je bio pogrešan, jer Bizmark tada još nije isplovio. Ali, u strahu i brizi „velike su oči“.
Opširnije »
Unique visitors to post: 8Erih Hartman
Još od završetka drugog svetskog rata, neki zapadni istraživači su izrazili sumnju u valjanost ukupnog broja postignutih vazdušnih pobeda kod pilota lovaca iz sastava Luftvafe. Dvojici pilota, Erihu Hartmanu (Erich Hartmann) i Gerhardu Barkhornu (Gerhard Barkhorn) pripisivano je po više od 300 vazdušnih pobeda, dok je drugoj trinaestorici pripisivano po više od 200 vazdušnih pobeda. Ovakvi rezultati deluju sasvim neverovatno ako se upoređuju sa činjenicom da nijedan saveznički pilot nije imao zbir vazdušnih pobeda koji bi dostigao 100, i da nijedan britanski ili američki avijatičar nije prekoračio 50 pobeda. Ipak, već i sama priroda vazdušnih borbi u koje je ulazila Luftvafe i stalno insistiranje na borbenim jedinicama, njihovim pilotima lovcima dozvolili su da sakupe ovako visok broj pobeda. Postojali su primeri da su i saveznički piloti postizali visoke rezultate u kratkom borbenom periodu, a onda bi poginuli ili bi ih povukli u pozadinu ili u jedinice gde nije bilo toliko prilika za borbene aktivnosti. Kod pilota Luftvafe skoro da i nije bilo takvih primera.
Razume se, na obe strane bilo je slučajeva da su neosnovani izveštaji pilota doveli do preteranih rezultata. Ipak, treba da se prizna da su Nemci broj vazdušnih pobeda proveravali barem isto onoliko temeljno kao što se to radilo u savezničkim ratnim vazduhoplovstvima. Istina je i to da je proveravanje dokumenata za nekolicinu vrhunskih pilota potvrdilo te pobede. Daleko najbolji pilot lovac Luftvafe, bio je Erih Hartman (Hartmann), mladić koji je tek završio školu u vreme minhenske krize 1938. Rođen je u Vajsahu, u bivšoj kraljevini Virtembergu 19. aprila 1922. Bio je u lovačkoj pilotskoj školi kada su Hitlerove armije umarširale u Sovjetski Savez 1941, tako da nije ni učestvovao u prvim ratnim danima operacije Barborosa, kada su mnogi već čuveni piloti Luftvafe sakupljali nečuveno mnogo vazdušnih pobeda protiv grupa zastarelih sovjetskih lovačkih aviona i bombardera.
Opširnije »
Unique visitors to post: 11Stg-44
Čitava priča o savremenim jurišnim puškama, čiji je rodonačelnik Stg-44, počinje zanatno pre nastanka ovog oružja, i vezana je za razvoj municije. Još tokom Prvog svetskog rata, inventivniji vojni krugovi došli su do zaključka da je standardni pešadijski metak nemačke vojske, 7,9×57, isuviše jak za novonastale taktičke zahteve. Nasuprot tome, pištoljski metak, iskorišćen za razvoj automata, bio je isuviše “slab” za razvoj i eksploataciju novog standardnog pešadijskog oružja. Tako se javila potreba za novim metkom, koji bi činio “nešto između”, odnosno, slabijim metkom sa zrnom efikasnog dejstva do 400 – 500 m, koji bi omogućio “automatizaciju” oružja, povećanje borbenog kompleta i gustine vatre. Međutim, konzervativni deo vojnih krugova, na čelu sa Hitlerom, “zadojen” prevaziđenim idejama iz perioda pre prvog svetskog rata, nikako nije želeo da se odrekne snažnog, moćnog metka 7,9×57 (pritisak 3038 bara, masa zrna 12,8 g, početna brzina oko 870 m/s, krajnji domet i do 5000 m). Tako je razvoj nove municije “spao” na privatne firme.
Tokom 1934. godine rad na “kratkom metku” 7,9×46 započela je “Rhciniseh-Westfalische Spreng-stoff AG” (RWS). Istovremeno, direktor “Waffen und Munitionhersteller Gustav Gencchow” (GECO). inž. Vinter (Winter), konstruisao je uspešniji metak 7,75×39,5 M35. Ukupna dužina metka, koja je u početnoj fazi iznosila 55 mm, 1938. je povećana na 58 mm, a 1942. kalibar je redukovan na 7,62 mm. Bez ikakvih želja za insinuacijama, napominjemo da je kasniji sovjetski “kratki metak” 7,62×33 mm M.43 (polaznica za razvoj “kalašnjikova”) imao identičan oblik i slične karakteristike. U svakom slučaju, oko Vinterovog metka M35 razvijen je “Vollirner-Maschinen-Karabiner M.35″ ili “Aparat 35″ (stariji Folmerov poluautomatski karabin 7,9×57 SG29, prilagođen novom metku i automatskom režimu vatre). Vermaht je testirao A35 sve do 22. avgusta 1939. kada je zaključeno da početak rata ne dozvoljava dalje “gubljenje vremena, energije i novca”.
Opširnije »
Unique visitors to post: 15Josif Visarionovič Staljin
Vinston Čerčil se sećao: „… Kada je ušao u konferencijsku salu u Jalti, svi su ustali kao po komandi. I, što je neobično, iz nepoznatih razloga njihove ruke su bile na šavovima pantalona.“ Čerčil je jednom prilikom odlučio da ne ustane. Kada je Staljin ušao, kao da ga je neka vanzemaljska sila podigla sa sedišta.
Za vreme rata predsednik Ruzvelt je obično srdačno govorio o Staljinu kao „dobrom starom čika Džou. “Čak i 1959. godine, kada je ceo svet polako otkrivao tajnu strahovlade dobrog starog čika Džoa, Čerčil je u Donjem domu povodom osamdesete godišnjice Staljinovog rođenja rekao: „Rusija je imala ogromnu sreću što je u godinama velikih patnji imala na svom čelu genija i beskompromisnog vojskovođu Staljina“.
Josif Visarionovič (Džungašvili) Staljin je rođen 21. decembra (9. decembra po starom kalendaru) 1879. godine. To je zvaničan datum. Međutim, Radzinski u svojoj knjizi o Staljinu svedoči da je držao fotokopiju krštenice J.V. Staljina izdatoj u Vaznesenskoj crkvi u mestu Gori, u kojoj piše da je rođen 1878. godine, 6. decembra, i da je kršten. U istoj arhivi je pronašao i svedočanstvo izdato po završetku Bogoslovije. Tu je takođe navedeno da je „rođen šestog dana meseca decembra 1878“. Pretpostavlja se da je lažni datum postao zvanični negde oko 1922. godine kada je Staljin počeo da se penje na partijskoj lestvici.
MALI SOSO
Staljinov otac Visarion oženio se 1874. godine sa šesnaestogodišnjom Jekatarinom i sa njom dobio Staljina, odnosno Sosa kako mu je majka u mladosti tepala. Visarion je bio crnomanjast, srednje visine, mršav, namršten, sa brkovima i bradom. Staljin je mnogo ličio na njega. Keke (Jekatarinin nadimak) je bila zgodna, svetle puti i pegava. Ona je bila pobožna i pismena, volela je muziku.
Kao što je već rečeno, Staljin je rođen 6. decembra 1878. godine, kao treće dete u porodici. Dve bebe pre njega, Staljinova braća, Mihail i Grigorij su umrli ubrzo posle rođenja.
Godine 1888. majčin san se ostvario. Soso je upisao seminariju u Gori. Otac je želeo da mu sin bude obućar, kao i on, dok je majka sanjala da mali Soso postane sveštenik. I majka je pobedila.
Opširnije »
Unique visitors to post: 11Krvava srpska jesen 1941. godine
Posle sloma Jugoslavije i stupanja na snagu kapitulacije, 18. aprila 1941. godine, pa do završetka rata početkom maja 1945. godine dešavao se na okupiranom području Srbije čitav niz nesreća, koje su teško pogodile i narod i zemlju. Od okupacije pa sve do 22. juna 1941. komunisti su mirovali. Za to vreme su, u stvari, bili bliski saradnici okupatora koji je bio saveznik Moskve. U toj atmosferi mogli su komunisti zapadne Srbije da proslave 1. maj i da dele prvomajski proglas CK KPJ.
Situacija se, kao što je poznato, izmenila iz osnova 22. juna 1941. godine. Borbe koje su počele imale su više teroristički nego oslobodilački karakter. Počelo je formiranje partizanskih odreda i njihovo povezivanje sa četnicima tada pukovnika Draže Mihajlovića. Posle toga su usledili napadi na Nemce koji su imali kao posledicu masovne odmazde u Mačvi, Kraljevu i Kragujevcu. Odmazda u Mačvi bila je direktana posledica četničko-partizanskog napada na Šabac, izvršenog u noći između 24. i 25. septembra 1941. godine. To je bio zajednički napad kapetana Dragoslava Račića i Nebojše Jerkovića, komadanata partizana. Napad je potpuno propao, ali je izazvao oštru reakciju Nemaca koji su za ugušenje pobune angažovali i ustške trupe.
Akcija čišćenja proširena je iz Šapca na celu Mačvu. Komadant 342. divizije general Hinghofer, izvetsio je, da je divizija u akciji čišćenja imala 3 mrtva i 20 ranjenih, a da je streljano 850 ljudi i uhvaćeno 8.400. Za vreme ubrzanog marša pohvatanih od Klenka do Sremske Mitrovice poubijano je dosta ljudi „koji su pali kao žrtve ustaša, te nisu ulazili u nemački bilans“. General Nedić je činio sve što je moguće da se umanje ova strašna stradanja Šapca i Mačve. Napori generala Nedića, činjeni tih dana, nisu, i pored teškoća ostali uzaludni. Jedan od onih, koji je bio među deportiranim u Jarku, Velizar Gajić, kazivao je Krakovu da je, u momentu, kada su ljudi počeli da kopaju masovni grob, došao jedan nemački viši oficir iz Beograda: „Ovaj viši oficir, pukovnik, kako smo kasnije saznali, koji nas je spasao od kundačenja, odmah je počeo da viče na nemačke oficire koji su se nalazili sa našim dželatima i seljaci su prekinuli rad (kopanje masovnog groba)“. To je bio nemački pukovnik koji je upućen iz Beograda na Nedićeve očajne molbe kod komandujućeg nemačkog generala, i taj je sprečio masovno ubijanje šabačkih građana. Hirurg dr Teodor Božin, koji se tada nalazio u Šapcu, tvrdi u svojoj knjizi, da je nemački oficir iz Beograda, koji je spasao Šapčane uništenja, bio njegov drug sa studija u Minhenu dr Leo Hartman (Leo Hartmann), nemački sanitetski pukovnik pri Vrhovnom štabu glavne komande Srbije.
Opširnije »
Unique visitors to post: 27Oružani odredi generala Milana Nedića
SDS
SDS je formirana 22. februara 1942. godine i na insistiranje Nemaca ova organizacija dobija ime Srpska državna straža iako to nije bila nikakva straža u pravom smislu te reči, niti je u tom trenutku postojala srpska država. SDS je bila potčinjena Predsedniku vlade i ministru unutrašnjih dela. Ona je uglavnom bila policijska trupa koja se starala za održanje reda i mira u gradovima i naseljenim mestima. Znatan deo oficira i vojnika SDS održavao je veze sa četnicima Draže Mihajlovića.
Pored SDS formirana je i Srpska granična straža (SGS). Komadant SDS u početku bio je Dragi Jovanović, a kasnije pukovnik Borivoje Jonić. Komadant SGS bio je potpukovnik Ljudevit Pogačik, Slovenac. SGS je vršila dužnost nekadašnjih graničara. Brojna jačina i jednih i drugih iznosila je oko 18.000 ljudi. Za svo vreme Nedićeve uprave okupiranom Srbijom SDS je vršila dužnost predratne žandarmerije.
Jednoj struji Nemaca u Srbiji, kojoj je na čelu stajao SS-general Avgust Majsner (August Meyssner), činilo se neophodno da se srpski oružani odredi, naročito SDS, potčine nemačkoj komandi. Majsner je vršio razne pritiske na Nedića kako bi ovaj predao komandu nad odredom, od pritisaka da podnese ostavku pa sve do hapšenja i streljanja Nedićevih najboljih komadanata koje je optužio da sarađuju sa četnicima Draže Mihajlovića. Nedić je uporno odbijao ove zahteve stavljajući kao uslov za ostanak na čelu Srpske vlade da ovi odredi ostanu pod njegovom komandom, bilo da se radi o SDS, SDK ili Pećančevim četnicima.
Majsner je uporno insistirao i kod generala Nedića i kod Dimitrija Ljotića, da se na Istočni front pošalje jedan srpski odred, ali su oni to odbili. Ljotić je to ovaka objasnio Majsneru: „Mi ne možemo nikog poslati na Istočni front jer mi nismo vaši saveznici. Naprotiv, mi smo vaši robovi. Sovjeti su saveznici naših saveznika, a samim tim i saveznici našeg Kralja i njegove vlade u Londonu, pa, prema tome, po našem Ustavu, i naši saveznici protiv kojih se mi ne možemo boriti. Ja znam da Sovjeti nisu iskreni saveznici ni Angloamerikancima ni Francuzima, a kamoli našem kralju Petru i nama. Oni imaju cilj da zavladaju Evropom i svetom. Ipak mi ne možemo protiv njih ratovati. Mi ćemo se i dalje boriti u našoj zemlji protiv komunista koje smatramo glavnim neprijateljem hrišćanstva i čovečanstva …“
Opširnije »
Unique visitors to post: 11Okupirana Srbija
Kapitulacija jugoslovenske vojske i bekstvo Kralja i vlade iz zemlje omogućili su okupaciju uže Srbije, upravo onog dela Jugoslavije, koju su Nemci odredili da zovu okupiranom Srbijom. „Stara Srbija“ koja je potpadala pod nemačku okupaciju nije bila istovetna sa tzv. „užom Srbijom“ (što je tačno pretkumanovska Srbija) jer se od teritorije Srbije jedan deo našao pod bugarskom, a drugi pod italijanskom okupacijom.
Svi saveznici Nemačke nastojali su da što više dobiju za sebe od razbijene Jugoslavije. Ovo naročito važi za Albance i Bugare, koji su smatrali da je konačno nastao momenat kada oni mogu zadovoljiti svoje želje i traženja u odnosu na Srbiju. NDH se nije zadovoljavala sa granicom na Drini, nego je prodirala i u Rašku, jer je sebi prisvajala i sve one krajeve gde žive jugosovenski muslimani.
Okupirano područje Srbije bilo je od naročite, i privredne i strategijske, važnosti za Nemačku. Značaj Srbije ležao je jednim delom u njenom geografskom položaju (Podunavlje i Pomoravlje), a drugi u njenom bogatstvu sa sirovinama, koje su Nemčkoj bile naročito potrebne (rudnik bakra Bor, rudnik Trepča). Srbija je uz to bila i žitorodna zemlja, a imala je i dosta razvijeno stočarstvo.
Rat je od Beograda, koji je bio srce Srbije, napravio pustoš. Bombardovanja su bila strašna, a neizvestnost šta donosi nemačka okupacija još strašnija. Od brojnih opisa izgleda razrušenog grada navodimo neke: „Ruševine na sve strane, garež, polomljeno staklo po ulicama, grad bez vode, a usled toga i zabrana upotreba klozeta. Nemci ubijaju pse i mačke usled bela dana ne obraćajući pažnju na civilno stanovništvo. Naročito nam je bilo teško gledati naše vojnike koji, pod stražom Nemaca, čiste ulice, popravljaju kanalizaciju, slažu ciglu od porušenih kuća …“
Opširnije »
Unique visitors to post: 12Teritorijalno razbijanje Kraljevine Jugoslavije
Svoju hvlisavost herojstvom i vernošću duhu Kosova i nacionalnom pregalaštvu vođe i izvršioci puča od 27. marta 1941. godine osenčili su veoma tamnom senkom ličnog straha i kukavičluka, koji su došli do izražaja u vratolomnom bekstvu i brizi za lično spasavanje iz haosa koji je izazvan njihovim pučem i ratom koji mu je sledio. Nije trebalo ni malo vidovitosti da se shvati da će Hitler na izazov odgovoriti osvetom. U puču od 27. marta 1941. godine Hitler je video srpsku zaveru koja je u njemu oživela bes Austrougarskog kompleksa zbog Sarajevskog atentata iz 1914. godine. Kao i onda, i sada je bes osvete trebao da se sruči na Srbe. Hitler je objavio, i to nije krio, da rat vodi protiv Srba; Slovenci za njega nisu bili veliki problem, a Hrvatima je bio naklonjen.
U svom proglasu nemačkom narodu od 6. aprila 1941. Hitler je rekao: “U duhu istinske konsolidacije u Evropi, nastojao sam od dana preuzimanja vlsti, da pre svga uspostavim prijateljske odnose sa Jugoslavijom. Ja sam namerno zaboravio sve ono što se u prošlosti dogodilo između Nemačke i Srbije. Pri tome sam ne samo pružio ruku nemačkog naroda srpskom narodu, nego sam se trudio, da kao pošteni posrednik pomognem da se prebrode sve teškoće koje su postojale između jugoslovenske države i pojedinih naroda koji su u savezu sa Nemačkom … 25. marta 1941. u Beču je izvršeno potpisivanje ugovora o pristupanju Jugoslavije Trojnom paktu. Ja i ceo nemački narod bili smo sretni zbog toga jer je izgledalo da je ovim sprečeno proširenje rata na Blakan … No tek što su se vratili u Beograd ministri, koji su potpisali ovaj ugovor, jedna vojna klika, koja je večito organizovala državne udare i sastojala se od engleskih plaćenika, izvela je protiv-udar. Srušena je vlada koja je težila miru sa Nemačkom … Nova srpska vlada naredila je opštu mobilizaciju, koju je tajno već danima sprovodila. Ona je time dala do znanja da umesto miroljubivih odnosa prema nemačkom Rajhu može upotrebiti silu. Međutim, sila koju je ona prizvala, sada će je uništiti … Nemački narod nema nikakvih povoda da se bori protiv Hrvata i Slovenaca. Od ovih naroda on ništa ne traži. Ali nemački narod želi da se obračuna sa onom srpskom izdajničkom klikom u Beogradu, koja milsli da može Balkan, po drugi put staviti britanskom atentatu protiv evropskog mira … Nemački Rajh se od jutros nalazi u borbi protiv beogradskih uzurpatora … Nemačka vojska će odložiti oružje tek onda kad beogradski zaverenički krug bude potpuno srušen i da poslednji Britanac iz ovog područja napusti Kontinent“.
Opširnije »
Unique visitors to post: 17
